امتت مجله امتت – اقتصاد – ساختمان
شاید این مطالب برایتان مفید باشد
تاثیر ساختمان بر سلامت ساکنان
ما بیش از ۹۰ درصد زمان خود را در داخل ساختمانها سپری میکنیم. به همین دلیل، کیفیت محیط ساخته شده مستقیماً بر سلامت جسمی و روانی ما تأثیر میگذارد. در سالهای اخیر، مفهومی به نام «ساختمانهای سالم» ($Healthy\ Buildings$) فراتر از ساختمانهای سبز مطرح شده است که تمرکز اصلی آن بر رفاه انسان ($Well-being$) است.
در این مقاله، پارامترهای محیطی کلیدی که سلامت ساکنان را تحت تأثیر قرار میدهند، بررسی میکنیم.
۱. کیفیت هوای داخلی ($IAQ$) و سیستم تنفسی
هوا در فضاهای بسته میتواند تا ۵ برابر آلودهتر از هوای بیرون باشد.
غلظت آلایندهها و تهویه
مصالح ساختمانی، مبلمان و رنگها گازهای شیمیایی خطرناکی به نام ترکیبات آلی فرار ($VOCs$) منتشر میکنند. عدم تهویه مناسب منجر به تجمع دیاکسید کربن و آلایندهها میشود که خستگی، سردرد و کاهش تمرکز را به همراه دارد. استفاده از سیستمهای فیلتراسیون پیشرفته و گیاهان تصفیهکننده هوا راهکاری موثر برای مقابله با این پدیده است.
رطوبت و رشد کپک
رطوبت کنترلنشده در ساختمان باعث رشد قارچها و کپکها در نقاط کور سازه میشود. هاگهای معلق در هوا عامل اصلی حساسیتهای پوستی و بیماریهای مزمن تنفسی مانند آسم هستند.
۲. نورپردازی و تنظیم ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm)
نور تنها برای دیدن نیست؛ بلکه ساعت بیولوژیک بدن ما را تنظیم میکند.
تاثیر نور طبیعی
دسترسی به نور روز باعث ترشح هورمون سروتونین (هورمون شادی) میشود. ساختمانهایی که از پنجرههای وسیع و نورگیرهای سقفی بهره میبرند، کیفیت خواب ساکنان را بهبود بخشیده و خطر ابتلا به افسردگی فصلی را کاهش میدهند.
نورپردازی مصنوعی هوشمند
در ساختمانهای مدرن ۲۰۲۵، از نورپردازی «انسانمحور» استفاده میشود که دمای رنگ آن در طول روز تغییر میکند (نور سرد در صبح برای هوشیاری و نور گرم در شب برای ترشح ملاتونین و آمادهسازی بدن برای خواب).
۳. آسایش صوتی و سلامت روان
آلودگی صوتی یکی از عوامل پنهان استرس و بیماریهای قلبی-عروقی است.
عایقبندی صدا
نفوذ صدای خیابان یا لرزش تجهیزات مکانیکی ساختمان (مانند آسانسور و پمپها) به داخل واحدها، باعث اختلال در خواب و افزایش سطح کورتیزول (هورمون استرس) میشود. استفاده از دیوارهای چندلایه، پنجرههای سهجداره و کفپوشهای آکوستیک، محیطی آرام برای بازیابی قوای ذهنی فراهم میکند.
۴. طراحی بیوفیلیک؛ پیوند دوباره با طبیعت
انسان به طور غریزی نیاز به ارتباط با طبیعت دارد.
ادغام عناصر طبیعی در معماری
طراحی بیوفیلیک ($Biophilic\ Design$) شامل استفاده از گیاهان، دیوارهای سبز، آبنماها و متریالهای طبیعی مانند چوب و سنگ در فضای داخلی است. تحقیقات نشان داده است که تماشای عناصر طبیعی در محیط زندگی یا کار، فشار خون را کاهش داده و سرعت بهبود بیماران را افزایش میدهد.
۵. ارگونومی و تحرک در فضا
ساختار ساختمان میتواند ما را به فعالیت بدنی تشویق یا منع کند.
-
طراحی فعال: قرار دادن پلکان در موقعیتهای جذاب و در دسترس به جای پنهان کردن آنها در گوشههای تاریک، ساکنان را به تحرک بیشتر تشویق میکند.
-
فضاهای اجتماعی: ایجاد فضاهای مشترک با کیفیت، تعاملات اجتماعی را افزایش داده و از احساس تنهایی و انزوای ساکنان جلوگیری میکند.
| پارامتر محیطی | تاثیر بر سلامت | راهکار بهبود |
| کیفیت هوا | ریهها و تمرکز ذهنی | استفاده از فیلترهای HEPA و سنسورهای CO2 |
| نور روز | تنظیم خواب و خلقوخو | افزایش سطح شیشه و بازتابندههای نوری |
| دما و رطوبت | سیستم ایمنی بدن | عایقبندی حرارتی و سیستمهای هوشمند HVAC |
| صدا | کاهش استرس و آرامش | استفاده از پنلهای آکوستیک و عایقهای صوتی |
توجه به سلامت در ساختمان، نه تنها کیفیت زندگی ساکنان را ارتقا میدهد، بلکه در محیطهای کاری باعث افزایش چشمگیر بهرهوری و کاهش غیبتهای ناشی از بیماری میشود.
آینده صنعت ساختمان: بررسی فناوریهای نوین و تحولات آتی
آینده مصالح ساختمانی در ایران: تحولات و چالشها
